Leidse lakenhandel en slavernij nauwer verbonden dan gedacht

Fotografie: Joshua Knaven

4 september 2021 | Redacteur: Joshua Knaven

LEIDEN – Uit een nieuw historisch onderzoek, uitgevoerd door geschiedenisstudent Sjoerd Ramackers, blijkt dat er een direct verband is tussen de Leidse lakenhandel in de achttiende eeuw en het Nederlandse slavernijverleden. Museum De Lakenhal besloot om in oktober vorig jaar dit onderzoek te starten om het Leidse slavernijverleden beter in beeld te brengen.

Het blijkt dat de Leidse lakenhandelaar Daniel van Eijs (1688-1739) nauw verbonden was met vier plantages in Berbice, dit bleken er eerder twee te zijn. Minstens 126 slaven woonden en werkten op deze plantages. Ramackers las en transcribeerde voor het onderzoek meer dan 1300 brieven van Daniel, die te vinden zijn in het gedigitaliseerde archief van Erfgoed Leiden. 

Ramackers ontdekte dat van Eijs niet alleen investeerde, maar ook brieven schreef aan de directeuren met instructies over hoe zij moesten omgaan met de slaven. Van Eijs wilde dat de slaven redelijk goed werden behandeld, niet omdat hij het zielig vond, maar omdat de zij dan meer zouden opleveren. Ook blijkt dat van Eijs veel meer invloed had dan verwacht. Wel zijn er nog vragen over de slaven, zij hebben niets opgeschreven of hun geschriften zijn niet bewaard. Daarom is de daadwerkelijke behandeling van de slaven nog onbeantwoord.

Jori Zijlmans (conservator geschiedenis bij Museum de Lakenhal): ‘Dat in de Leidse lakenindustrie sporen van slavernij te vinden waren, wisten we natuurlijk al. Denk aan de kleurstoffen die werden gebruikt om lakens te verven, die uit koloniën werden gehaald. Ook werden Leidse lakens door de VOC en WIC de hele wereld over vervoerd en weten we dat lakense stoffen als betaalmiddel dienden om tot slaaf gemaakten te kopen. Maar dat lakenhandelaren zo direct verbonden waren aan de kolonies en rechtstreeks invloed uitoefenden over tot slaaf gemaakten, is nieuwe informatie.’ Ook zegt Zijlmans: ‘Dit onderzoek is een eerste stap, maar vervolgonderzoek is nodig. Daarbij is intensieve samenwerking tussen Universiteit Leiden, Museum De Lakenhal, Erfgoed Leiden en Omstreken en de Leidse gemeenschap van cruciaal belang.’